martes, 3 de febrero de 2015

Innovacións na agricultura

No concello de Teo, moi cerca do noso Instituto, hai unha interesante experiencia agrícola. A noticia foi publicada onte, 3 de febreiro, no xornal El País. Chámase "Nace la franquicia labriega". Fronte aos problemas do mundo rural, propostas imaxinativas:

"El pertinaz vuelo de los cuervos sobre el lugar de Castres, en el municipio de Teo, no presagia un destino negro como sus plumas ni mucho menos. Este territorio próximo a Compostela no ha dado más que buenas noticias y cosechas a Santiago Pérez, un labrador gallego de 35 años que en 2006 vivía en Florida y era piloto. Las horas de vuelo sobre un paisaje a vista de pájaro, probablemente de cuervo, hicieron germinar en él el apego a la tierra. No quería seguir viendo su futuro en el aire; así que lo dejó todo y se fue a Londres a aprender agricultura ecológica mientras sobrevivía trabajando en una fábrica de comida preparada. La primera vez que hincó la azada en el campo fue como jornalero de un proveedor de verduras que saben a verdura muy conocido entre los restauradores ingleses. Cuando creyó que debía “experimentar” e “investigar” por su cuenta para seguir aprendiendo de la tierra, regresó a Teo y fundó su propio negocio en la Finca Los Cuervos.
De alguna manera, siguió el patrón de su británico patrón: se alió para la aventura con el cocinero Javier Olleros, propietario del restaurante Culler de Pau (O Grove) y devoto como él de lo verde. Era una simbiosis que hoy todavía perdura. Pérez cultivaba lo que soñaba saltear Olleros, y Olleros cocinaba los hallazgos terrenales de Pérez. Uno trataba de mejorar las especies probando formas de cultivar y el otro procuraba realzarlas en los fogones. A esos tesoros gastronómicos surgidos de la epidermis terrestre que persiguen desde 2010, los dos amigos los llaman “chispazos”.
Y para hacerse con semillas autóctonas a punto de desaparecer de la faz de la tierra o ya olvidadas firmaron un contrato con la Misión Biológica de Galicia. De la ingente colección de granos de este centro del CSIC rescataron por ejemplo el guisante lágrima gallego, un bocado único que en su primera cosecha se vendió a 300 euros el kilo. Pérez, que vigila por la noche su huerta desde la ventana de su cuarto, descubrió que el estallido de la legumbre en el paladar era mayor si la recogía entre la una y las siete de la madrugada y la enviaba por mensajería urgente a los restaurantes.
Cinco años después, y mientras el labriego de altos vuelos distribuye ya sus verduras (sobre todo sus lechugas) a 60 restaurantes de toda España, los chispazos han saltado hasta Bizkaia y han prendido en Sopela, donde una pareja que supo del gallego por reportajes de prensa acaba de fundar Belatxiki by Finca Los Cuervos, con una inversión inicial de 80.000 euros para funcionar a pleno rendimiento y suministrar exquisiteces a 12 restaurantes de Euskadi, Cantabria, La Rioja, Navarra y Aragón en cuanto se recoja la cosecha de abril. Pérez lo define como “la primera franquicia de un modelo empresarial agrario”. Antes había recibido “la visita de un banco americano” que quería hacer de su finca una macroempresa exportadora. “Era una inyección de capital brutal, pero me negué por ética”, cuenta, “su prisa no casaba con mi manera de trabajar, imposible a gran escala”.
El contrato por un lustro para Sopela se firmó en diciembre, y él cobra un canon de entrada, los derechos sobre su marca y su forma de hacer y un porcentaje de los beneficios anuales. En enero, el personal de Belatxiki (“cuervo” en euskera) se formó en las técnicas de cultivo que utilizan el expiloto y sus ocho empleados. En febrero “plantaremos todo”, anuncia Pérez, aún en Galicia pero listo para marchar a Bizkaia previo paso por Madrid Fusión para dar una conferencia con Olleros. Además de las famosas lechugas “artesanales y a bajo precio”, cultivarán hortalizas de estación y recuperarán especies en colaboración con Neiker, instituto vasco de investigación y desarrollo agrario. “La primera, este mismo año, será una leguminosa o un pimiento autóctono”.

A miña vida como nai

A nosa compañeira Samara escribiu un relato sobre a charla do Proxecto Ríos. Grazas, Samara, e parabéns.
"Ola a todos, chámome Aloia Johnson, son unha rapaza galega, aínda que como veriades polo meu apelido, teño parte inglesa, por meu pai. Miña nai é nativa de aquí, de Galiza, vivín uns cantos anos en Phoenix de onde eu son, pero sempre me chamou esa selva verde, encantada e misteriosa que describía miña nai.
Galiza era o país dos mil ríos segundo dicía, e eu preguntábame, como pode ter 1000 ríos, e ademais terra para os seus habitantes, un sitio tan pequerecho. Pero cando cumprín os 11 anos, vin a Galiza, e a venda caeume dos ollos, decatándome do parva que fora ao non entendelo. Tan pronto como vin Galiza namoreime dela, todo verde, todo con vida, os animaliños cantando, o son do vento nas copas das árbores, o fluír da auga, a súa maxestuosidade. Por iso con 19 anos presenteime como voluntaria do grupo Adega, unha organización que trata de que o medio ambiente permaneza limpo.
Agora que pasaron xa 6 anos, e sigo vendo o pouco respecto que algunhas persoas propias de aquí teñen pola súa propia terra, decidimos crear un proxecto que faga que Galiza se siga chamando o país dos mil ríos; é o "Proxecto Ríos", nel tentamos solucionar os problemas destes, e concienciar a cidadanía de protexelos e coidalos. Pasou pouco tempo dende que comezamos con este proxecto, pero xa temos arredor de 3500 persoas, onde pode participar calquera que axude a mellorar o medio.
Agora teño 24 anos e preocúpame o exceso do malgasto da auga, utilizamos un 80% na agricultura, un 95 na industria e un 12% no fogar, non sabemos aforrar ese recurso limitado global que nos deu a natureza, e que non todas as persoas poden disfrutar. O que pagamos pola auga varía segundo a zona onde vivamos. Aquí temos sorte de seguir téndoa, pero en África teñen que andar km. para poder conseguir unha pouca e, non sempre, en bo estado.
Por iso debemos aforrar auga no fogar, pechando o grifo mentres lavamos, regando con auga usada e en horas de pouca calor, para evitar a evaporación desta, cando lavamos os dentes ou non tirando nada sólido polo retrete. Todo isto polo alto custo de depurala e, principalmente, para manter este recurso e non permitir que se esgote.
A pesar de que a Terra está constituída nas suas 3/4 partes por auga, a maior parte non é apta para o consumo humano, antes hai que depurala e desalinizala. Os lugares onde hai auga de maior cantidade a menor son os mares e os océanos, sendo o meu preferido o atlántico, xa que é o que baña a miña terra; a continuación veñen os polos, a auga xeada, un lugar ao que aínda non fun, e ao que espero poder viaxar antes do seu desxeo; a auga subterránea, que custa moito extraela; os nosos queridos ríos e lagoas, dos cales disfrutamos, abusamos e usamos, sen coidalos e finalmente as nubes, toda esa auga evaporizada e condensada na atmosfera, que cae en forma de choiva, neve, sarabia, etc. algo do que os nenos e os que non somos tan nenos difrutamos.
Vouvos explicar que facemos no "Proxecto Ríos" por se algún lle apetece unirse. Un río é unha corrente de auga continua como ben saberedes, pero non só iso, a el tamén pertencen as pedras, a area, a fauna e os animas. Os voluntarios e as voluntarias coma min, facemos o chamado "adopción de río", eu levo 2 meses co meu treito de 500m., o cal teño que coidar e facerlle 2 inspeccións anuais para saber a súa saúde, vamos como un fillo, o meu fillo, aquel que eu aínda non teño; pero estou tan namorada da natureza, que vou cada fin de semana a visitalo, soa ou de vez en cando levo algún amigo para que o coñeza e vexa o que facemos, así logrei convencer a uns cantos para que se sumasen.
Nestas inspeccións dannos unhas carpetiñas cun manual para cubrir, e unhas follas de fauna e flora de cada territorio. Nos utilizamos os macroinvertebrados para saber a calidade dos ríos, están agrupados por escala de supervivencia, dende os azuis que son os máis fráxiles, que morren con calquera cambio, pasando polos verdes, os amarelos, os laranxas e finalmente os vermellos, aqueles que se adaptan a calquera medio, e que teñen hemoglobina, por iso resisten máis.
Por se non sabedes o que é a hemoglobina, vóuvolo explicar; é unha proteína da sangue, que se encarga de transportar o osíxeno dos pulmóns a todo o corpo. Nos tamén a temos, por iso nos adaptamos mais ou menos a case calquera entorno. Aínda que eu non, sempre que me colle o frío, acabo acatarrada, asique estaría entre os verdes ou os amarelos, porque aos azuis non pertencería xa que tan fráxil como para morrer, tampouco.
Tamén estudamos o bosque de ribeira, que fai como unha barreira anticontaminante, que lle proporciona aos ríos materia orgánica e sombra ao cauce para que a auga regule a temperatura, entre outras cousas, algo así como unha nai, aquela que me axuda a coidar do meu meniño. Estudamos as alteracións, como é o caso das especies invasoras como "a tartaruga de Florida", "a ostra asiática" ou "o cangrexo americano" e das especies alóctonas, que se poden chegar a converter nas anteriores.
Asi que xa sabedes naturalistas, se vos apetece, collede unhas botas, un saco e camiñade acompañados da natureza e de descoñecidos, co único propósito de lograr un mundo mellor para as xeracións futuras, para nos mesmos, para disfrutar dese mundo máxico e marabilloso que é Galiza, dos seus bosques e ríos e, sobretodo, para coidar dese recurso limitado que é a auga, porque amiguiño, nos tamén somos auga".

miércoles, 21 de enero de 2015

Máis sobre a diminución da poboación


As noticias sobre o comportamento demográfico de Galicia non son moi optimistas. Todas as estatísticas falan de envellecemento e, xa que logo, diminución da poboación. Esta noticia, do 20 de xaneiro, dá conta dos datos máis recentes ao respecto. Observa que o texto fai referencia a conceptos que estudaremos no seu momento como os censos e os padróns, así como a unha institución que é a fonte oficial deste e outros moitos fenómenos: o Instituto Nacional de Estatística (INE).
La población empadronada en Galicia a fecha de 1 de enero de 2014 se situó en 2.748.695 habitantes tras perder 17.245 en un año, según los datos definitivos del padrón continuo que publica este martes el Instituto Nacional de Estadística (INE). De acuerdo con estas cifras, la comunidad gallega pasó de tener 2.765.940 habitantes a 1 de enero de 2013 a 2.748.695 a 1 de enero de 2014, lo que supone un descenso del 0,62%. El avance de la estadística del padrón situaba dicha pérdida en 18.381 habitantes, de los cuales 12.099 eran ciudadanos extranjeros.
En el ámbito estatal, la población cayó un 0,29% con 135.538 ciudadanos menos y una cifra total de empadronados de 47.129.783 españoles. En Galicia, 1.423.038 de sus 2.748.695 habitantes son mujeres y 1.325.657 hombres.
Por provincias, todas perdieron habitantes y A Coruña se mantiene como la más poblada, con 1.132.735 habitantes, tras perder 5.426 en un año. Le sigue Pontevedra, que perdió en el mismo periodo 4.131 habitantes y computa 950.919; Lugo, con 342.728, tras perder 3.277; y Ourense, con 322.293, tras perder 4.431 habitantes. En cuanto a las grandes ciudades de la comunidad, la más poblada sigue siendo Vigo, con 294.997 habitantes a 1 de enero de 2014; seguida de A Coruña, con 244.810 y Ourense, con 106.905 habitantes. Todas las principales urbes perdieron habitantes a excepción de Pontevedra, que ganó 12, al pasar de 82.934 en 2013 a 82.946”.


lunes, 19 de enero de 2015

Sangría demográfica




Aínda quedan semanas ata que cheguemos ao tema da demografía. Pero paga a pena ler un reportaxe xornalístico  (Luis Gómez: “La España terminal”, elpais.com, 18.10.2014), que alerta da sangría demográfica que vive España e, en particular, Galicia:
Los demógrafos dibujan en el mapa una España sin futuro, un extenso territorio del interior repartido en 22 provincias como si fuera una gran mancha oscura donde el 30% de los habitantes supera los 65 años. Es una España terminal […]. La natalidad ha vuelto a caer (pasó de 1,4 hijos por mujer en 2008 a 1,27 en 2013) y el porcentaje de mayores de 65 apenas ha mejorado unas décimas (del 17,6% a 16,7%). No hay reposición. Y la crisis económica hará el resto. La situación es letal: cientos de pueblos caerán uno tras otro. […]
[…] el catedrático de prehistoria Francisco Burillo, que ha acuñado un área geográfica denominada la Serranía Celtibérica, aglutinando comarcas de Aragón, Castilla y León, Valencia y Castilla-La Mancha. […] Burillo toma como ejemplo un territorio que es dos veces más extenso que Bélgica y que tiene 614 núcleos de población con menos de 100 habitantes (por un total de 566 en el resto de España). En el interior de ese territorio, entre Teruel, Cuenca y Guadalajara, la densidad de población es de 1,63 habitantes por kilómetro cuadrado. “Pues bien, la zona más septentrional de los países escandinavos, que es la región de Laponia, con sus 1,87 habitantes por kilómetro cuadrado, nos supera en densidad”, señala Burillo. “Pero mientras Laponia tiene un 15,53% de menores de 15 años y un 19,62% de mayores de 65, aquí los menores de 15 son el 7,33% y los mayores de 65, el 32,05%. […]
Las cinco provincias con más pérdida de población son Lugo, Ourense, Zamora, Teruel y Asturias. […]  Xoaquín Fernández Leiceaga, profesor de Economía Aplicada en la Universidad de Santiago y diputado autonómico socialista. Fernández establece una dura previsión para el futuro de Galicia en uno de sus trabajos: “Galicia gira alrededor de la autopista atlántica: el resto será paisaje”.
Se queres ler o informe completo, pincha aquí.

miércoles, 10 de diciembre de 2014

Auga, dereito humano



Con motivo do visionado do documental Flow, por amor á auga, xurde a idea de que a auga e o saneamento foron recoñecidos por Nacións Unidas en 2010 como un dereito humano. Ademais, un dos Obxectivos de Desenvolvemento do Milenio, establecidos pola ONU para o período 2000-2015, pretende “Reducir á mitade, para 2015, a proporción de persoas sen acceso sustentable á potable e a servizos básicos de saneamento” http://www.un.org/es/millenniumgoals/environ.shtml
Co argumento da falta de recursos económicos, nos últimos anos prodúcese en todo o mundo unha onda de privatizacións das augas, que se conforman como un nicho de importantes negocios. Fronte a esta idea, na Unión Europea lanzouse unha  Iniciativa Cidadá Europea: “El derecho al agua y el saneamiento como derecho humano" (right to water), que defende a seguinte posición:
“El agua es un recurso natural limitado ylos servicios de agua, servicios esenciales para la comunidad. El agua, como bien público no comercial, necesita protección y debe mantenerse cerrada a la competencia. En materia de política del agua debe prevalecer el derecho humano sobre la competencia y la consecución del mercado interior. Los gobiernos tienen la obligación de proporcionar servicios de agua. Ésta es también la conclusión de la ONU, tras varios años de discusión. La implementación de los derechos no corresponde a las fuerzas del mercado, sino a los Estados”.
No que se refire ao negocio da auga embotellada en España, pódese visitar a web da Asociación Nacional de Empresas de Agua de Bebida Embotellada.
Unha visión crítica sobre o negocio da auga embotellada: “El agua embotellada, el gran negocio”, nuevatribuna.es, 18.01.2011

lunes, 8 de diciembre de 2014

Problemas medioambientais


O inicio do tema relacionado cos problemas medioambientais, dos que xa algo falamos ao longo do curso, coincidiu coa cumbre sobre o clima que se está a celebrar en Lima (Perú). Os países alí reunidos intentan actualizar o Protocolo de Kioto, asinado en 1994.
Pero non hai que ir tan lonxe para atopar agresións medioambientais. Non é infrecuente atopar lixo nos nosos bosques. A foto corresponde a un do concello no que está o noso instituto.


Nas últimas semanas, a prensa fíxose eco dalgunhas agresións contra o bosque en Galicia. Sempre hai intereses económicos polo medio. Nun caso, trátase de talas indiscrimanadas no concello de Lalín; noutro, no concello de Sarria. O progreso entendido dunha determinada forma non se leva ben co respecto aos valores medioambientais
Con este motivo, visionamos o programa El bosque, de El escarabajo verde, episodio relacionado con Ano Internacional dos Bosques, que foi en 2011. O programa, baseado en imaxes de arquivo, utiliza conceptos como deforestación, bioinvasión, desenvolvemento sustentable, permacultura... O impacto do ser humano sobre o bosque é unha constante do programa; impronta antrópica en demasiadas ocasións nada respectuosa coa vida natural: incendios, construcción de encoros, lixo, vertedoiros... Xurde, entre outros conceptos, o da permacultura, o “deseño consciente e mantemento de ecosistemas agrícolas produtivos, que manteñen a diversidade, estabilidade e resistencia dos ecosistemas naturais. É integración harmónica da paisaxe e a xente producindo comida, enerxía, cobixo ye outras necesidades materiais e non materiais dunha maneira sustentable” (Bill Mollison, Permaculture A Designers' Manual, 1998).

 Sen dúbida, a figura de Félix Rodríguez de la Fuente serve de guía para a narración deste programa. Adiantado á súa época, Rodríguez de la Fuente fala do bosque como un ecosistema "desordenadamente ordenado" fronte ás repoboacións "que non son bosques". Toda unha declaración de principios.